//
you're reading...
Philosophy

Crito 2

Socrates: ‘သူတို႔သာ အသုံးတည့္မယ္ဆုိရင္ (လုပ္ႏုိင္မယ္ဆုိရင္) လူအမ်ားဟာ (the many) မေကာင္းမႈႀကီး (greatest evils) ေတြကို လုပ္ႏုိင္သလို ေကာင္းမႈႀကီး (greatest goods) ေတြလည္း လုပ္ႏုိင္မွာေပါ့။ ဒါဆုိရင္ (ေကာင္းမႈႀကီးေတြလည္း လုပ္ႏုိင္မယ္ဆုိရင္) ေကာင္းတာေပါ့ကြာ။ ခုဟာက သူတို႔က ႏွစ္ခုလုံး မလုပ္ႏုိင္ ျဖစ္ေနတယ္။ ဘာလုိ႔ဆုိေတာ့ သူတုိ႔က လူတေယာက္ကို ပညာရွိလာေအာင္၊ ဒါမွမဟုတ္ မုိက္လာေအာင္ မလုပ္ႏုိင္ဘူး။ သူတို႔ထင္တာ လုပ္ေနသလုိျဖစ္ေနတယ္။ (ဒီစာပုိဒ္ကုိ 44 d မွာေတြ႔ႏုိင္ပါတယ္။ ဒီစာပုိဒ္ကို ဘယ္လုိ interpret လုပ္မလဲဆုိတာ သပ္သပ္ေဆြးေႏြးခ်င္စရာေကာင္းတယ္။)

Crito: ‘ဟုတ္ပါၿပီေလ၊ ခုေျပာတာကိုအသာထားၿပီး က်ဳပ္ေျပာပါရေစ။ ခင္ဗ်ားေထာင္ကေန ထြက္ေျပးရင္ ခင္ဗ်ားကို ေထာင္ကေန က်ဳပ္တုိ႔က ခုိးထုတ္သြားတဲ့အတြက္ သတင္းေပး (informers) ေတြက က်ဳပ္တုိ႔ကို ဒုကၡေပးလိမ့္မယ္၊ က်ဳပ္တုိ႔ စည္းစိမ္ဥစၥာေတြကို သိမ္းခ်င္သိမ္းမယ္၊ ေနာက္တျခား အျပစ္ဒဏ္ေတြလည္း ေပးခ်င္ေပးမယ္။ က်ဳပ္နဲ႔ ခင္ဗ်ား သူငယ္ခ်င္းေတြ ဒီလုိ ဒုကၡေရာက္မွာမ်ဳိး ခင္ဗ်ား စိုးရိမ္ေနတယ္မလား။ ဒီမွာ က်ဳပ္ေျပာမယ္။ ခင္ဗ်ားမွာ အဲ့သလို စုိးရိမ္စိတ္မ်ဳိး၀င္ေနရင္ မ၀င္နဲ႔၊ ဟုတ္ပလား။ ဘာလို႔ဆုိ ခင္ဗ်ားကိုကယ္ဖို႔ လုိအပ္ရင္ ဒိထက္ေတာင္ စြန္႔စားရမွာ က်ဳပ္တုိ႔ တာ၀န္ပဲ obligation ။ ဒီေတာ့ က်ဳပ္ေျပာတာကိုယုံစမ္းပါ၊ မျငင္းပါနဲ႔။

Socrates: ‘ငါမင္းေျပာတဲ့ဟာေတြကို စိုးရိမ္တာေပါ့ Crito ရယ္။ ေနာက္တျခား စုိးရိမ္တာေတြလည္း ရွိေသးတယ္။’

Crito: ‘ကဲ ဒါဆုိ မစုိးရိမ္နဲ႔။ ေငြစေလးနည္းနည္းေပးလုိက္တာနဲ႔ ခင္ဗ်ားကို ဒီကေနကယ္ထုတ္ဖို႔ ဆႏၵရွိတဲ့လူေတြ အမ်ားႀကီးပဲ။ ဒီသတင္းေပးဆုိတဲ့လူေတြဟာ ဘယ္ေလာက္ေပါလည္းဆုိတာ ခင္ဗ်ားလည္းသိတာပဲ။ သူတို႔ကို ပုိက္ဆံလည္း အမ်ားႀကီးေပးဖုိ႔ လုိခ်င္မွလုိမွာ။ က်ဳပ္ပုိက္ဆံကို ခင္ဗ်ားႀကိဳက္သလုိသာသုံးပါေလ။ ေလာက္မယ္ထင္ပါတယ္။ က်ဳပ္အတြက္စုိးရိမ္လုိ႔ က်ဳပ္ပုိက္ဆံမသုံးသင့္ဘူး ထင္ရင္လည္း ခုေအသင္ကို အလည္ေရာက္ေနသူေတြထဲက သူတို႔ပုိက္ဆံအကုန္ခံၿပီး ခင္ဗ်ားကို ကယ္ထုတ္ေပးခ်င္သူေတြ ရွိေနတာပဲ။ တေယာက္ဆုိရင္ ခင္ဗ်ားကို ကယ္ဖို႔သက္သက္ကုိ ေငြေတြယူလာတာ။ Thebes က Simmias ဆိုတာသိတယ္မလား။ ေနာက္တခါ Kebes လည္းရွိတယ္။ ေနာက္တျခားလူေတြလည္း အေတာ္မ်ားမ်ားရွိတယ္။ ဒီေတာ့ က်ဳပ္ေျပာသလုိပဲ သူမ်ားတကာကို အားနာတာနဲ႔ပဲ (because you are uneasy about these things) ကုိယ့္အသက္အႏၱရယ္က လြတ္ေအာင္ မလုပ္ဘဲ မေနနဲ႔။

ေနာက္တခါ တရားခြင္မွာ ျပည္ေျပးဘ၀နဲ႔ ဘာလုပ္ရမလဲ မသိဘူး ဆိုတာမ်ဳိးခင္ဗ်ား ေျပာခဲ့တဲ့မလား။ အဲသလုိျဖစ္မွာစိုးလို႔ ထြက္မေျပးဖုိ႔ မစဥ္းစားတာမ်ဳိး မျဖစ္ေစနဲ႔။ (Don’t let what you said in the court get to you ကိုဆီေလ်ာ္ေအာင္ျပန္သည္။ Triple negative ေတြျဖစ္ေနတယ္။ ဘာသာျပန္ညံ့လုိ႔ sorry ပါ။) ခင္ဗ်ားဘယ္ေနရာသြားသြား ခင္ဗ်ားကို ႀကိဳဆုိမဲ့ေနရာေတြ အမ်ားႀကီးပဲ။ Thessalay ကိုမ်ား ခင္ဗ်ား သြားခ်င္တယ္ဆုိရင္ အဲဒိမွာ ခင္ဗ်ားကို သိပ္အထင္ႀကီးေလးစားမဲ့ က်ဳပ္မိတ္ေဆြေတြ အမ်ားႀကီးပဲ။ ခင္ဗ်ားကို အဲဒိမွာ ဘယ္သူကမွ အေႏွာက္အယွက္ မေပးေအာင္ ဒီလူေတြက ေစာင့္ေရွာက္ထားႏုိင္တယ္။

ေနာက္တခါ ေျပာရဦးမယ္ Socrates။ ခင္ဗ်ားလုပ္ေနပုံက ကုိယ့္ရန္သူက ကုိယ့္ကုိ ဖ်က္ဆီးေခ်မႈန္းပစ္ခ်င္ေနတဲ့ေနရာမွာ ကုိယ့္အသက္လည္း ကုိယ္ကယ္ႏုိင္ပါလ်က္နဲ႔ ကုိယ့္ရန္သူေတြ ျဖစ္ခ်င္တာ ျဖစ္ခြင့္ေပးေနတာ က်ဳပ္ေတာ့ မွန္တယ္မထင္မိဘူး။

ဒါတင္မကေသးဘူး။ ခုလို အေသခံတဲ့အတြက္ ခင္ဗ်ားသားေတြေပၚလည္း ခင္ဗ်ား တာ၀န္ေက်မွာမဟုတ္ဖူး။ (you are betraying your sons) ခင္ဗ်ားကေတာ့  သူတို႔ဘ၀သူတို႔ ရင္ဆုိင္ႏုိင္မယ္ တြက္မွာေပါ့။ ဒါေပမယ့္ အဖမဲ့သားဆုိရင္ေတာ့ လူေတြက အဖမဲ့သားအျဖစ္ ဆက္ဆံၾကမွာဘဲ။ ခေလးေမြးၿပီးရင္ ေကြ်းေမြးေစာင့္ေရွာက္ရမဲ့ ပင္ပန္းဆင္းရဲမႈကုိ ခံႏုိင္ရင္ခံ၊ မဟုတ္ရင္ ခေလးမယူနဲ႔ေပါ့ ဟုတ္လား။ ခုဟာက ခင္ဗ်ားက အေနအေခ်ာင္ဆုံးလမ္း (the laziest path) ကို လုိက္ေနတာပဲ။ ခင္ဗ်ားဘ၀ တေလ်ွာက္လုံးမွာ virtue ဆုိတာကို ဘယ္ေလာက္တန္ဖုိးထားသလဲဆုိတာ ခင္ဗ်ား တခ်ိန္လုံးေျပာခဲ့တာပဲ။ ခုအေရးႀကဳံတဲ့အခ်ိန္မွာ လူေကာင္းေတြ၊ သတၱိရွိတဲ့လူေတြ ေရြးမဲ့လမ္းကို ေရြးရမွာေပါ့။

ေျပာရရင္ေတာ့ဗ်ာ၊ က်ဳပ္တုိ႔ဘက္က သတၱိနည္းလုိ႔ ခုလိုအျဖစ္မ်ဳိးႀကဳံခဲ့ရတာလုိ႔ သူမ်ားေတြက ျမင္ၾကမွာကို ခင္ဗ်ားအစား၊ ခင္ဗ်ားမိတ္ေဆြေတြအစား က်ဳပ္ရွက္တယ္ဗ်ာ။ ခင္ဗ်ားကို တရားခြင္တင္ဖုိ႔မလုိေပမဲ့လည္း တရားခြင္တင္ၾကတယ္။ ေနာက္စစ္ေမးၾကတာေတြကလည္း ေပါက္တတ္ကရေတြ (absurd)ပဲ။ ေနာက္ဆုံး ခင္ဗ်ားကို ကယ္လုိ႔ရလ်က္နဲ႔ မကယ္ဘူး။ ခင္ဗ်ားကုိယ္တုိင္ကလည္း က်ဳပ္တုိ႔အကူအညီယူၿပီး ကုိယ့္ဟာကုိယ္လြတ္ေအာင္ လုပ္လုိ႔ရလ်က္နဲ႔ မလုပ္ဖူး။ ဒီလုိဟာမ်ဳိးေတြကို က်ဳပ္တုိ႔က သတၱိနည္းလို႔၊ မေကာင္းလို႔ အျဖစ္ခံတယ္လုိ႔ ထင္ၾကမွာဘဲ။ ဆုိေတာ့ ခုအျဖစ္အပ်က္ဟာ က်ဳပ္တုိ႔ေရာ ခင္ဗ်ားအတြက္ပါ ရွက္စရာလည္းေကာင္းတယ္၊ မေကာင္းမႈႀကီးလဲျဖစ္တယ္။ ျပန္စဥ္းစားပါဗ်ာ။ ျပန္စဥ္းစားဆုိလုိ႔ ခုဟာက စဥ္းစားရမဲ့အခ်ိန္ မဟုတ္ေတာ့ဘူးဗ်ာ။ ဆုံးျဖတ္ရမဲ့အခ်ိန္ေရာက္ေနၿပီ။ ခုလာမဲ့ညမွာ အၿပီးဆုံးျဖတ္ရေတာ့မွာ။ ထပ္အခ်ိန္ဆြဲေနရင္ က်ဳပ္တုိ႔ဘာမွလုပ္ႏုိင္မွာ မဟုတ္ေတာ့ဘူး။ ဒီေတာ့ Socrates က်ဳပ္ေျပာတာကို ယုံပါ။ ခင္ဗ်ားကို ထြက္ေျပးဖို႔ ေတာင္းပန္တာကို မျငင္းပါနဲ႔ေတာ့ဗ်ာ။

Socrates: ‘Crito ေရ၊ မင္းရဲ ့စိတ္အားထက္သန္မႈဟာ မွန္ကန္သင့္ျမတ္တာ တခုခု (something righteous) တခုခုကို ရွာေဖြတဲ့ေနရာမ်ဳိးမွာဆုိ သိပ္တန္ဖုိးရွိမွာပဲကြာ။ ဒါေပမယ့္ မွန္ကန္သင့္ျမတ္တာ မဟုတ္ေလ၊ ကိုင္တြယ္ရခက္ေလပဲ။ ဒီေတာ့ မင္းေျပာသလုိ လုပ္သင့္မသင့္ ဒို႔ စဥ္းစားၾကတာေပါ့ကြာ။ ဘာလုိ႔ဆုိ မင္းသိတဲ့အတုိင္းပဲ ငါဟာ (ခုေျပာမဲ့ စာေၾကာင္းက တန္ဖုိးရွိတယ္။ အဂၤလိပ္လိုပါ ထည့္ေပးလုိက္မယ္။) I am the sort of person who is persuaded in my soul by nothing other than the argument which seems best to me upon reflection. (ဒီစာေၾကာင္းကို ကြ်န္ေတာ္ ဗမာလုိျပန္ရင္ ပ်က္မွာမၾကည့္ရက္လုိ႔ မျပန္ေတာ့ဘူး။ Socrates ကြ။) ခုလုိ ကံၾကမၼာဆုိးနဲ႔ ႀကဳံေတာ့မွ ငါအရင္က ေျပာခဲ့တဲ့ arguments ေတြကို မစြန္႔ႏုိင္ဘူး။ (စြန္႔ရတာမ်ဳိး မျဖစ္ထုိက္ဖူးလုိ႔ ေျပာခ်င္တယ္လို႔ ယူဆပါတယ္။) ေနာက္ၿပီး ဒီ arguments ေတြကို အရင္ကလုိပဲ ငါျမတ္ႏုိးလက္ခံေနတုန္းပါပဲ။ လက္ရွိအေျခအေနမွာ အဲဒိ arguments ေတြထက္ ပိုေကာင္းတဲ့ arguments ေတြကို ငါမေျပာႏုိင္ရင္ေတာင္ မင္းခုငါ့ကို ေျပာေနတာေတြကို ငါသေဘာမတူဘူးဆုိတာကို လက္ခံထားေပေတာ့။ ေနာက္ဆုံး ခုအာဏာပုိင္ေတြက ငါ့ကို ခေလးလုိသေဘာထားၿပီး ေသဒဏ္၊ ေငြဒဏ္နဲ႔ ခ်ိမ္းလားေျခာက္လား မလုပ္ရင္ေတာင္ မင္းေျပာတာကို ငါသေဘာတူမွာ မဟုတ္ပါဘူးကြာ။ (ဒီစာပိုဒ္နဲ႔ ေနာက္ပုိင္း Socrates ေျပာတဲ့စာပုိဒ္ေတြကို ဒီတုိင္းတေၾကာင္းခ်င္း ဘာသာျပန္တာနဲ႔တင္ ေျပာခ်င္တဲ့ အဓိပၸါယ္ထြက္မယ္မထင္ဘူး။ ဒီေတာ့ ကြ်န္ေတာ့ interpretation ကိုပါထည့္ေျပာရင္ေကာင္းမယ္လုိ႔ ယူဆပါတယ္။ ခုအေပၚကစာပုိဒ္မွာ Socrates က သူဟာ အသက္အႏၱရယ္နဲ႔ႀကဳံမွ အရင္က သူယုံၾကည္ခဲ့တာေတြကို မစြန္႔ႏုိင္ဘူးလို႔ ဆုိတယ္။ ဒီယုံၾကည္ခဲ့တာေတြက ဘာလဲဆိုတာေမးစရာရွိတယ္။ ေနာက္ပုိင္း စာပုိဒ္ေတြမွာ သူကဒါေတြကို ရွင္းျပတယ္။ Socrates ေနရာကို၀င္ၿပီး ကြ်န္ေတာ့စကားနဲ႔ ကြ်န္ေတာ္ေျပာရရင္ ‘ေမာင္ရင္ ေျပာတာကို ကုိယ္ဘာမွ ျပန္မျငင္းႏုိင္ရင္ေတာင္ ေမာင္ရင္ကိုယ့္ကို ထြက္ေျပးဖို႔ ေဖ်ာင္းဖ်ေနတာ ကုိယ္သေဘာမတူႏုိင္ပါဘူးကြာ။’ လုိ႔ေျပာခ်င္တာ။ တနည္းအားျဖင့္ Socrates ဟာ ေအသင္အာဏာပုိင္ေတြရဲ ့ဆုံးျဖတ္ခ်က္ကို ဘာပဲျဖစ္ျဖစ္ လိုက္နာဖုိ႔ စိတ္ပုိင္းျဖတ္ထားတာကို ေျပာခ်င္တာပဲ။ ဘာ့ေၾကာင့္ အဲ့သလုိ ပုိင္းျဖတ္ထားသလဲဆိုတာ ေနာက္ပုိင္းစာပုိဒ္ေတြမွာ တျဖည္းျဖည္းခ်င္းေပၚလာလိမ့္မယ္။)

 ဒီေတာ့ ခုကိစၥကို ဘယ္လုိ စစ္ေဆးေလ့လာရင္ က်ဳိးေၾကာင္းဆီေလ်ာ္မႈအျဖစ္ဆုံး ျဖစ္မလဲ။ ဂုဏ္သိကၡာနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး မင္းေျပာသလုိ ကိစၥတခုခ်င္းဆီမွာ တခ်ဳိ ့လူေတြရဲ ့ ထင္ျမင္ယူဆခ်က္ကိုပဲ စဥ္းစားၿပီး တခ်ဳိ ့ကိုထည့္မစဥ္းစားတာ မွန္သလား။

ဘာပဲျဖစ္ျဖစ္ ဒီကိစၥကို ငါေတာ့ ေက်လည္ေအာင္ ေဆြးေႏြးမွျဖစ္မယ္ Crito။ ငါက ေသခါနီးက်မွ ဒီလုိစကားေျပာတာလား။ မနက္ဖန္ သန္ဘက္ခါ မေသဘူးဆိုရင္လည္း ဒီလုိစကားမ်ဳိးေျပာမလားဆုိတာ။ (တနည္းအားျဖင့္ Socrates က သူေသရမွာမို႔ သူ႔ argument ကိုေျပာင္းတာမ်ဳိး မလုပ္ဖူးဆုိတာကို ဆုိလုိခ်င္တာ။ Flesh may be weak, but one shouldn’t make a principle out of that. ဆုိတဲ့ quote တခုကိုၾကားဖူတယ္။ ခုသူေျပာတာ အဲဒိ quote နဲ႔ ဆင္တယ္လို႔ အဓိပၸါယ္ရတယ္။) တခ်ဳိ ႔လူေတြရဲ ့ ထင္ျမင္ယူဆခ်က္ကိုပဲ တန္ဖိုးထားသင့္တယ္၊ တခ်ဳိ ႔ရဲ ့ထင္ျမင္ယူဆခ်က္ကို တန္ဖိုးမထားသင့္ဘူးဆိုတာ ဟုတ္သလား Crito။

Crito: ‘ဟုတ္ပါတယ္။’

Socrates: ‘ေကာင္းတဲ့ ထင္ျမင္ယူဆခ်က္ကိုပဲ တန္ဖုိးထားသင့္ၿပီး တန္ဖုိးမရွိတဲ့ ထင္ျမင္ယူဆခ်က္ကိုေတာ့ မထားသင့္ဘူးေပါ့။’

Crito: ‘အင္း’

Socrates: ‘ေကာင္းတဲ့ ထင္ျမင္ယူဆခ်က္ဆုိတာ ပညာရွိေတြရဲ ့ထင္ျမင္ယူဆခ်က္၊ မေကာင္းတဲ့ ထင္ျမင္ယူဆခ်က္ကေတာ့ ဘာမွမသိသူေတြဆီကလာတာေပါ့။’ (ဒီေနရာမွာ Socrates နဲ႔ သေဘာမတူပဲ ျငင္းႏုိင္စရာလမ္းေၾကာင္းရွိတယ္။ ေနာက္ႀကဳံမွ)

Crito: ‘ဒါေပါ့။’

 More later..

Discussion

No comments yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Blog Stats

  • 89,680 hits
%d bloggers like this: