//
you're reading...
Philosophy

Crito 3

Socrates: ‘ဒါျဖင့္ရင္ ပညာသင္ယူေနတဲ့ လူတေယာက္ (အႀကံဥာဏ္တခုခု လုိအပ္ေနသူ တေယာက္ကုိ ဆုိလုိပုံရပါတယ္။ a man in training လုိ႔ေရးထားတယ္။) ဟာ လူတကာရဲ ႔ ခ်ီးမြမ္း၊ ကဲ့ရဲ ့ထင္ျမင္ခ်က္ေတြကို လုိက္နာသင့္လား၊ ဒါမွမဟုတ္ ပညာေပးေနသူ (a doctor or a trainer) ရဲ ႔ ထင္ျမင္ယူဆခ်က္ကိုပဲ လုိက္နာသင့္လား၊ ဒီကိစၥက်ေတာ့ေရာ ဘယ္လုိေျပာမလဲ။

Crito: ‘ပညာေပးေနသူစကားပဲ လုိက္နာသင့္တာေပါ့။’

Socrates: ‘ဒီလုိဆုိ သူဟာ (ပညာသင္ယူေနသူဟာ) အဲ့ဒိပညာေပးေနသူ ေ၀ဖန္မွာကို စုိးရြံ ႔၊ ခ်ီးမြမ္းတာကိုေတာ့ ႀကိဳဆုိသင့္တယ္လုိ႔ ေျပာမလား။’ (ေယာမင္းႀကီးနဲ႔ ျမင္းထိန္း ငတာကို မ်က္စိထဲျမင္မိတယ္။)

Crito: ‘ရွင္းေနတာပဲ။’

Socrates: ‘ဒါျဖင့္ရင္ ပညာရွာေနတဲ့သူက တျခားလူေတြထက္ တကယ္တတ္ကြ်မ္းပုံရတဲ့လူ၊ တကယ္သင္ၾကားေပးႏုိင္ပုံရွိတဲ့လူက ညႊန္ၾကားတဲ့အတုိင္း စားေသာက္၊ ေနထုိင္၊ ေလ့လာသင္အံသင့္တာေပါ့။’

Citro: ‘ဟုတ္တာေပါ့။’

Socrates: ‘ေကာင္းၿပီ။ ဒီလူ (တကယ္သင္ၾကားေပးႏုိင္သူ) တေယာက္ရဲ ့စကားကို နားမေထာင္ဘဲ သူ႔ရဲ ့ထင္ျမင္ယူဆခ်က္ေတြ၊ ခ်ီးမြမ္းေျပာဆုိမႈေတြကို ပယ္ၿပီး ဘာမွမတတ္တ့ဲလူအမ်ားရဲ ့ထင္ျမင္ယူဆခ်က္ေတြ၊ ခ်ီးမြမ္းေျပာဆုိမႈေတြကုိ ယူေနရင္ ဒီလူ ဒုကၡမေရာက္ဖူးလား။’

Crito: ‘မေရာက္ဘဲ ဘယ္ေနလိမ့္မလဲ။’

Socrates: ‘အႀကံေပးတာကို မလုိက္နာတ့ဲလူ (disobedient person) က ဘယ္လုိထိခုိက္မႈမ်ဳိးေရာက္မလဲ၊ ဘယ္ေနရာမွာ သြားထိခိုက္မလဲ။ (ဒီေနရာမွာ Socrates က closed question ေနရာကေန ေမးပုံ ေျပာင္းသြားပုံရတယ္။ ဒီေမးခြန္းကို Crito ျပန္ေျဖတာကိုၾကည့္ၿပီး အေစာပိုင္းက doctor, trainer ဆုိတာ ကေန႔ေခတ္ gym ေတြမွာ အလုပ္လုပ္ေနတဲ့ personal body trainer ေတြကို ေျပာခ်င္ပုံရတယ္လုိ႔ ယူဆမိတယ္။)

Crito: ‘သူ႔ခႏၶာကုိယ္မွာ ထိခုိက္မွာ ရွင္းေနတာပဲ။ ဘာလုိ႔ဆုိ (ကုိယ္ကာယ ေလ့က်င့္မႈလုပ္တဲ့ေနရာမွာ) ညႊန္တဲ့အတုိင္း မလုပ္ရင္ ခႏၶာကုိယ္ကို ထိခုိက္မွာေပါ့။’

Socrates: ‘ဒါေပါ့။ ဒီေတာ့ ဘယ္ကိစၥမွာမဆုိ၊ ဘယ္ကိစၥဆုိတာထက္ကြာ ဒို႔အခု ေဆြးေႏြးေနတဲ့ တရားတာ၊ မတရားတာ၊ ေကာင္းတာ၊ ဆုိးတာ၊ ရွက္ဖြယ္ေကာင္းတာ ဟုတ္လား ဒီလုိကိစၥမ်ဳိးေတြမွာေရာ လူအမ်ား (the many) ရဲ ့ထင္ျမင္ယူဆခ်က္အတုိင္း လုိက္လုပ္ၿပီး သူတို႔ေ၀ဖန္ကဲ့ရဲ ့မွာကို ေၾကာက္ေနရမလား၊ ဒါမွမဟုတ္ ဒီလုိကိစၥရပ္ေတြမွာ လမ္းညႊန္ႏိုင္သူရွိရင္ အဲဒိလူတေယာက္ထဲရဲ ့ညႊန္ၾကားတာကုိပဲ နားေထာင္သင့္တယ္လုိ႔ ေျပာရမွာေပါ့။ မဟုတ္ဖူးလား။’

Crito: ‘အမွန္ပဲေပါ့ Socrates။’

Socrates: ‘ဒီေတာ့ ကုိယ္ခႏၶာအေၾကာင္း သိတဲ့လူရဲ ့ထင္ျမင္ယူဆခ်က္ကုိ နားမေထာင္တဲ့ အတြက္ ေနထုိင္ေကာင္းလို႔ တုိးတက္ေကာင္းမြန္ေနတဲ့ အပုိင္းပဲျဖစ္ျဖစ္၊ ေနထိုင္မေကာင္းလို႔ အလုပ္မလုပ္ေတာ့တဲ့ အပိုင္းပဲျဖစ္ျဖစ္ ဒီအပုိင္းေတြကို ငါတုိ႔ဖ်က္ဆီးပစ္ရရင္ ဘ၀ဟာ ေနေပ်ာ္ေသးရဲ ့လား။ ေျပာခ်င္တာ ေကာင္းေကာင္းအလုပ္မလုပ္ေတာ့တဲ့အပုိင္းဆိုတာ ရုပ္ခႏၶာကိုေျပာတာကြာ။ အဲ့သလုိ မဟုတ္ဖူးလား။’

Crito: ‘အင္း’

Socrates: ‘ဒီေတာ့ ပ်က္ယြင္းေနတဲ့ ၿခဳံၿခဳံးက်ေနတဲ့ ကုိယ္ခႏၶာနဲ႔ ေနရတဲ့ ဘ၀က ေနေပ်ာ္ရဲ ့လား။’

Crito: ‘ဘယ္ေပ်ာ္မလဲ။’

Socrates: ‘ဒါျဖင့္ရင္ ဒုိ႔ဘ၀မွာေကာကြာ မတရားမႈက နာက်င္ထိခုိက္ေစတဲ့ အပုိင္းပဲျဖစ္ျဖစ္၊ တရားမႈက အက်ဳိးမ်ားေစတဲ့ အပုိင္းပဲျဖစ္ျဖစ္ ဒီအပုိင္းေတြကို ငါတုိ႔ ဖ်က္ဆီးပစ္ရရင္ ဘ၀ဟာ ေနေပ်ာ္ေသးရဲ ့လား။ ဒါမွမဟုတ္ ရုပ္ပုိင္းဆုိင္ရာ ၿခဳံးၿခဳံးက် ပ်က္ယြင္းေနတဲ့ဘ၀နဲ႔ ခုတရားမႈ၊ မတရားမႈေၾကာင့္ အက်ဳိးမ်ား၊ နာက်င္ထိခုိက္တဲ့ ဘ၀ႏွစ္ခုကို ႏႈိင္းယွဥ္တာ အေရးမႀကီးဘူး ေျပာမလား။’ (ဒီေနရာမွာ တခုေလာက္ ၀င္ျဖည့္ခ်င္တာက Socrates ဟာ ရုပ္နဲ႔ ရုပ္မဟုတ္တဲ့အရာ (ရူပနဲ႔ အရူပလုိ႔ေျပာရမလား) ႏွစ္ခုကို ႏႈိင္းယွဥ္တာကို သတိျပဳခ်င္စရာေကာင္းတယ္။ ခႏၶာကုိယ္ပုိင္းဆုိင္ရာ လုပ္ေဆာင္ႏုိင္မႈဟာ well.. ခႏၶာကုိယ္နဲ႔သာ ဆိုင္ၿပီး တရားမႈကို သူက virtue အျဖစ္ သေဘာထားၿပီး ဒါဟာ ရုပ္နဲ႔မဆုိင္ဘူး၊ လူ႔ရဲ ့စိတ္ဓာတ္နဲ႔သာ ဆုိင္တယ္လုိ႔ ဆုိလုိခ်င္တာကို သူ႔ရဲ ့ တျခားအေရးအသားေတြအရ နားလည္မိတယ္။ နားလည္မႈလြဲတာ ျဖစ္ခ်င္လည္း ျဖစ္ႏုိင္ပါတယ္။It’s just my own interpretation!!)

Crito: ‘အေရးမႀကီးဘူး ေျပာလုိ႔ ဘယ္ရမလဲ။’

Socrates: ‘ပုိၿပီးတန္ဖိုးရွိတယ္ေပါ့၊ (ေတြ႔လား justice တုိ႔လုိ virtue ေတြဟာ ရုပ္ပုိင္းဆုိင္ရာ သန္စြမ္းမႈထက္ ပိုတန္ဖုိးရွိတယ္လုိ႔ ပုဂၢိဳလ္က ယူဆခ်င္တာ နည္းနည္း ပုိရွင္းလာတယ္။ Might is right ဆုိတာကို အဖုိးႀကီးက လုံး၀လက္မခံဘူး။ ဒီအယူအဆကို လက္ခံသူေတြကို သူတခ်ိန္လုံး ႏွိပ္ကြပ္လာခဲ့တာ။ သူနဲ႔ Machiavelli သာ တစားပြဲထဲထုိင္ၿပီး ခုလိုအျငင္းအခုံလုပ္ရင္ ကြ်န္ေတာ္ထင္တယ္ Socrates တခ်ိန္ခ်ိန္မွာ ထအထုိးခံရမလားမသိဘူး။:D)

Crito: ‘အမ်ားႀကီးပိုတန္ဖုိးရွိတာေပါ့။’

Socrates: ‘ဒါျဖင့္ရင္ အမ်ားက (the many ကိုခုကစၿပီး လူအမ်ားအစား အမ်ားလုိ႔ပဲ သုံးေတာ့မယ္။) ဒို႔ကိုေျပာတာကို သိပ္အေလးေပးစရာမလုိဘဲ တရားတာ၊ မတရားတာကို သိတဲ့လူ၊ ေနာက္ဆုံးကြာ အမွန္တရားကိုယ္ႏိႈက္ကုိပဲ (the truth in itself) အေလးေပးရမွာေပါ့။ ဒီေတာ့ Crito ေရ တရားတာ၊ ျမင့္ျမတ္တာ၊ ေကာင္းမြန္တာေတြနဲ႔ သူတို႔ရဲ ့ ဆန္႔က်င္ဘက္အရာေတြမွာ အမ်ားရဲ ့ထင္ျမင္ယူဆခ်က္ေတြကို လုိက္နာရမယ္ဆုိၿပီး အစပိုင္းက မင္းေျပာခဲ့တာ မွားေနတာေပါ့။ ဒါနဲ႔ေတာင္ အမ်ားက ဒုိ႔ကို ေသဒဏ္ေပးႏုိင္ေသးတယ္လို႔ တခ်ဳိ ႔ကလည္း ေျပာခ်င္ေျပာၾကမွာေပါ့။’ (သူေျပာခ်င္တာက တေယာက္က အမ်ားထက္ အမွန္တရား၊ တရားမႈ၊ မတရားမႈေတြကို သိေနလ်က္နဲ႔ေတာင္ အမ်ားက တေယာက္ကို ဒါမွမဟုတ္ အနည္းစုကို ေသဒဏ္ေပးႏုိင္ေသးတာေပါ့လုိ႔ ေျပာခ်င္တာေပါ့၊ ဒီစာပုိဒ္ဟာ အေရးႀကီးတယ္။ ေျပာမယ္ဆုိ အရမ္းအေရးႀကီးတယ္။ ဘာ့ေၾကာင့္လဲဆုိေတာ့ ခုေျပာခဲ့သေလာက္မွာ Socrates ဟာ အမ်ား the many နဲ႔ တေယာက္ the one ဒါမွမဟုတ္ the few ကို သိသိသာသာ ခြဲျခားထားၿပီး ဘာမွမသိတဲ့ အမ်ားရဲ ႔ ထင္ျမင္ယူဆခ်က္ထက္ တကယ္သိတဲ့ တေယာက္ ဒါမွမဟုတ္ အနည္းစုရဲ ႔ ထင္ျမင္ယူဆခ်က္ကို လုိက္နာသင့္တယ္ဆုိတာကို အထင္အရွားေတြ႔ရတယ္။ အဲဒိအတြက္ေၾကာင့္ သူ႔ကို anti-democratic ျဖစ္တယ္ဆိုတဲ့ interpretation မ်ဳိးရွိတယ္။ ဒါေပမယ့္ ကြ်န္ေတာ့အထင္မွာ Socrates ဟာ ဒီထက္ပုိၿပီး complicated ျဖစ္တယ္။ သူဟာ ေျပာခဲ့သလုိ ဘာမွမသိတဲ့ အမ်ားရဲ ႔ထင္ျမင္ယူဆခ်က္ကို နားမေထာင္သင့္ဘူးလို႔ ေျပာတယ္။ တခ်ိန္ထဲမွာ အမ်ားရဲ ့ဆုံးျဖတ္ခ်က္ကုိ ဘာပဲျဖစ္ျဖစ္ လုိက္နာရမယ္ဆုိတာကို ေသဒဏ္ကေန ထြက္မေျပးဘဲ ျပခဲ့တယ္။ လူဟာ ကုိယ့္တဦးခ်င္းအျမင္ ဘယ္သုိ႔ရွိရွိ society ရဲ ႔ဆုံးျဖတ္ခ်က္ကို လုိက္နာရမယ္။ ဘာ့ေၾကာင့္လုိက္နာသင့္လဲဆုိတာကို သူက ေနာက္ပုိင္းမွာ ထပ္ရွင္းတယ္။ စာဖတ္ပရိသတ္မ်ား အဲဒိထိ ဆက္ဖတ္ျဖစ္မယ္လုိ႔လည္း ေမ်ွာ္လင့္ပါတယ္။ ေနာက္တခါ Socrates က ဖီေလာ္ေဆာ္ဖာဆုိတာ ကုိယ့္အသက္ေသမွာ ေၾကာက္လို႔ ကုိယ္ယုံၾကည္ခ်က္ကို စြန္႔လႊတ္တာကို သူကရႈံ ့ခ်တယ္။ ေျပာခဲ့သလိုပဲ။ Flesh may be weak, but one shouldn’t make a principle out of that. ငါးက်ပ္ရရ တဆယ္ရရ ရသေလာက္ space ေလးကို ၀င္တုိးၾကည့္ေနတဲ့ ဆင္()ေခြးေမ်ွာ္ ေခတ္သစ္ သူေတာင္းစားေတြနဲ႔ ကြာပ။ Face-book က သူငယ္ခ်င္းတေယာက္ အေျပာကို ကုိးကားပါသည္။) ဒီအခ်က္ေတြကို ယူၿပီးစဥ္းစားၾကည့္ရင္ Socrates ရဲ ့position ကုိ မွန္းၾကည့္လို႔ရမယ္ထင္ပါတယ္။

Ok. I think it’s a good idea to pause here and do some stock-taking of what Socrates said so far, before we continue to the main section of this work. We can see Socrates was trying to refute Crito’s claim that they must pay attention to the opinion of ‘the many’ (44 d). And the structure of his arguments refuting Crito’s claim seems to be this: (Important words here I think are ‘the many’ and ‘every’.)

  1. One shouldn’t value every human opinion which Crito affirmed. (47 a)
  2. From 1, it follows that we should value only some opinions and that is the good opinion.  (That one ought to heed the good opinion is obvious and prescriptive, isn’t it?)  
  3. Mathematicians know mathematics more than a geographer or (any non-mathematicians) for that matter. (This sounds analytic if we strictly assume that mathematicians are those who practice, not just know, the art of calculation and reasoning concerning numbers, right?)
  4. Therefore, from 3, a learner of Mathematics should seek advice about mathematics from mathematicians and not from geographers.
  5. If she should do otherwise, harm would result. (Again, let’s take the word ‘harm’ to as broad a sense as possible. Can we say someone who has wasted his/her life under the supervision of incompetent tutors has been harmed? Come on let’s say we can for the sake of the argument.)
  6. Harmful life is not worth living. (Debatable. Or should we say harmful living is not as worthy as harmless living.)
  7. Similarly, in matters concerning justice, noble good, one should listen to the one who can instruct competently in these matters. 

Therefore, a trainer in a particular line of inquiry, in order to avoid harm befalling upon him, should (should here is not not normative should, but a kind of advice, for instance, all things considered, one ‘should’ do this or that etc..) listen to THE ONE who can instruct him competently in the relevant areas and not THE MANY who knows next to nothing about them.

Socrates က The One ဆုိတာ ဘယ္သူလို႔ တိတိက်က်မေျပာဘူး။ ဒါေပမယ့္ ေျပာခဲ့တဲ့ justice တုိ႔၊ goodness တုိ႔ကို ဆင္ျခင္စဥ္းစားတာဟာ philosopher ေတြရဲ ့အလုပ္လုိ႔ သူ႔တပည့္ Plato က ေျပာတယ္။ ေနာက္ၿပီး တတ္ကြ်မ္းစရာ ပညာရပ္ေတြထဲမွာ (စစ္ပညာအတတ္၊ ေလးပစ္ျမွားပစ္အတတ္၊ ေဆးကုအတတ္) အမွန္ကို ညႊန္ၾကားႏုိင္တဲ့ အတတ္ဟာ အေရးႀကီးဆုံးပဲ။ ဒီအတတ္ဟာ ဖီေလာ္ေဆာ္ဖာေတြနဲ႔သာ ဆုိင္္တယ္။ ဒါေၾကာင့္ သူတို႔ လမ္းညႊန္တာကိုပဲ သာမန္လူေတြက နာခံသင့္တယ္လုိ႔ Plato ကေျပာတယ္။ ဒါဟာ Socrates ရဲ  ့ေနာင္လာေနာင္သားေတြေပၚ ထားခဲ့တဲ့ influence ေတြလို႔ေျပာမလား။ Plato တင္မကဘူး။ Aristotle ေပၚမွာလည္း အလားတူ သက္ေရာက္မႈေတြရွိတာ ေတြ႔ရတယ္။ အထူးသျဖင့္ brain and brawn ယွဥ္လုိက္တဲ့အခါမွာ brain ကုိ ဦးစားေပးသင့္တယ္ဆုိတဲ့ အျမင္မ်ဳိးေတြဟာ ကေန႔ခ်ိန္ထိ ဆက္က်န္ေနေသးတာပဲ။

more later,

Discussion

No comments yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Blog Stats

  • 89,680 hits
%d bloggers like this: