//
you're reading...
Philosophy

Crito 4

Crito: ‘အင္း တခ်ဳိ ႔က ဒါကလည္း ရွင္းေနတာပဲလို႔ ေျပာၾကမွာဘဲ Socrates။ ခင္ဗ်ားေျပာတာ မွန္ပါတယ္။’

Socrates: ‘ဒါေပမယ့္ ငါ့လူ ဒို႔အရင္တုန္းက ေျပာခဲ့ဖူးတဲ့ အဆုိတခုဟာလည္း ငါ့အတြက္ေတာ့ အရင္တုန္းကလုိပဲလုိ႔ စိတ္ထဲထင္ေနတယ္။ (ခုလည္း လက္ခံထားတယ္ေပါ့။) မင္းအတြက္ေရာ မွန္မမွန္ ျပန္စဥ္းစားၾကည့္ေပါ့ကြာ။ ေဟ့ ေလာကမွာ အသက္ရွင္ေနထုိင္ဖို႔ကုိ ဦးစားမေပးသင့္ဘူး။ မွန္ကန္ေကာင္းမြန္စြာ အသက္ရွင္ ေနထုိင္ဖို႔ကိုပဲ ဦးစားေပးသင့္တယ္။ ဟုတ္သလား။ (not just living, but living well လို႔ ဆုိတယ္။ Aristotle ရဲ ႔ Nichomachean Ethic ထဲက eudaimonia ဆုိတဲ့ အဓိပၸါယ္ကို ေျပာခ်င္တယ္လို႔ ယူဆတယ္။)

Crito: ‘ဒါလည္း ခုထိမွန္ေသးတာပဲ Socrates။’

Socrates: ‘မွန္ကန္ ေကာင္းမြန္စြာ အသက္ရွင္ေနထုိင္တယ္ဆုိတာ ေကာင္းမြန္မွန္ကန္စြာ၊ တရားနဲ႔ညီစြာ ေနထုိင္သြားတာကိုေျပာတာ။ ဒါကိုလည္း မင္းလက္ခံတုန္းပဲမလား။ (living well, justly and finely)

Crito: ‘လက္ခံဆဲပါပဲ။’

Socrates: ‘ဒီေတာ့ ဒို႔ခုသေဘာတူၿပီးသေလာက္ကေန ဆက္ရရင္ ငါခုေထာင္ကေန ထြက္ေျပးတာ တရားလား၊ မတရားလားဆိုတာ ဒုိ႔ေလ့လာဆန္းစစ္ၾကည့္ၾကတာေပါ့ကြာ။ အဲဒိကေန တရားတယ္လုိ႔ သေဘာရရင္ ဒီကေနေျပးဖို႔ ႀကိဳးစားတာေပါ့၊ မဟုတ္ရင္ေတာ့ ဒီအႀကံအစည္ကို စြန္႔လႊတ္မယ္။ အေစာပုိင္းက မင္းေျပာခ့ဲတဲ့ ဂုဏ္သိကၡာတုိ႔၊ ပုိက္ဆံတုိ႔၊ ကုိယ့္သားေတြကို ေကြ်းေမြးေစာင့္ေရွာက္တာတို႔ ဆိုတာေတြဟာ လူတေယာက္ကို ခုေသခုိင္းလုိက္၊ ၿပီးရင္ ဘာမွမစဥ္းစားဘဲ ျပန္ရွင္ခုိင္းလုိက္ လုပ္တတ္တဲ့ အမ်ားနဲ႔ ဆုိင္တဲ့ လုပ္ရပ္လုိ႔ပဲ ငါေတာ့ ထင္တယ္ Crito ေရ။’ (ေျပာခ်င္တာက ဒီကိစၥေတြဟာ ဗေလာင္းဗလဲ လုပ္တတ္တဲ့ ေအသင္အုပ္ခ်ဳပ္ေရး အာဏာပုိင္ေတြနဲ႔ဆုိင္တဲ့ လုပ္ရပ္လို႔ သူကယူဆတယ္။)

ဒါေပမယ့္ ဒို႔အတြက္ကေတာ့ကြာ ဒါေတြထက္ ဒုိ႔ေစာေစာက ေလ့လာဆန္းစစ္မယ္ေျပာတဲ့ အေၾကာင္းအရာေတြကို argument ေတြနဲ႔ ေသေသခ်ာခ်ာ ေလးေလးနက္နက္ ဆင္ျခင္စဥ္းစားသင့္ပါတယ္။ ဒီေတာ့ မင္းေျပာသလုိ အေစာင့္ကို ပုိက္ဆံေပးၿပီး ဒို႔လြတ္ေအာင္လုပ္တာဟာ တရားသလား၊ မတရားသလားဆုိတာကို ေလ့လာ ဆန္းစစ္ၾကည့္တာေပါ့။ ဒုိ႔အသက္ေသတာရွင္တာေတြကို ထည့္မစဥ္းစားသင့္ဘူး။ (အာဂ အဖုိးႀကီးပါလား:D)

Crito: ‘Socrates ခင္ဗ်ားေျပာတာ သိပ္ေလ်ာ္ကန္တယ္။ ဒီေတာ့ က်ဳပ္တုိ႔ဘာလုပ္သင့္လဲ ၾကည့္တာေပါ့ဗ်ာ။’

Socrates: ‘ဒါဆုိ ဒို႔အတူ ၾကည့္သေပါ့ကြာ။ ငါေျပာတာကို တေနရာရာမွာ မင္းကန္႔ကြက္ရင္ ငါ့ကိုေျပာ၊ မင္းငါေျပာတာ ယုံၾကည့္လက္ခံလာေအာင္ ငါႀကိဳးစားေဖ်ာင္းျဖၾကည့္မယ္။ အဲ့သလုိ မဟုတ္ဘဲ သေဘာတူတယ္ဆုိရင္ေတာ့ ေအသင္ၿမိဳ ႔သားေတြရဲ ႔ ဆႏၵကို ဆန္႔က်င္ၿပီး ငါ့ကို ထြက္ေျပးဖို႔ မင္းခဏခဏ မတုိက္တြန္းနဲ႔ေတာ့၊ ဟုတ္ပလား။ ကဲခုေတာ့ မင္းဆႏၵနဲ႔ မဆန္႔က်င္ဘဲ မင္းသေဘာတူတဲ့ေနရာက စဖုိ႔အေရးႀကီးတယ္။ မင္းသေဘာက်တဲ့ (စိတ္တုိင္းက်တဲ့) ေနရာက စတာေပါ့ကြာ။ ၿပီးေတာ့ ငါ့ေမးခြန္းေတြကို အတတ္ႏုိင္ဆုံး ႀကိဳးစားၿပီးေျဖေပါ့။’

Crito: ‘က်ဳပ္ႀကိဳးစားၾကည့္တာေပါ့ဗ်ာ။

Socrates: ‘ဒုိ႔ေတြဟာ သိသိနဲ႔ တမင္သက္သက္ ဘယ္ေတာ့မွ မတရား မလုပ္သင့္ဘူး (never willingly act unjustly) လုိ႔ေျပာမလား၊ တခါတေလမွာေတာ့ (မတရား) လုပ္သင့္တယ္၊ တခါတေလမွာ မလုပ္သင့္ဘူးလုိ႔ ေျပာမလား။ မတရားလုပ္တာဟာ ဘယ္ေတာ့မွ မေကာင္းဘူး၊ မျမင့္ျမတ္ဖူးဆိုတာ အရင္အႀကိမ္ေတြကလည္း ဒုိ႔သေဘာတူခဲ့ၿပီးသားမလား။ ဒါမွမဟုတ္ (မတရားလုပ္တာ ဘယ္ေတာ့မွ မေကာင္းဘူး) ဆိုတာကို ခုလြန္ခဲ့တဲ့ ရက္အနည္းငယ္ေလာက္ကမွ မွားတယ္လုိ႔ သိရတယ္လုိ႔ပဲ ေျပာမလား၊ ဒါမွမဟုတ္ အစကတည္းက မွားေနတာကို တေလ်ွာက္လုံး လက္ခံခဲ့တယ္လုိ႔ေျပာမလား Crito။ ဒါမွမဟုတ္ ဒို႔ခုလက္ခံယုံၾကည္တာ ဟုိးအရင္က လက္ခံယုံၾကည္ခဲ့တာေတြလုိ႔ပဲ ေျပာမလား။ အမ်ားက သေဘာတူသည္ျဖစ္ေစ၊ မတူသည္ ျဖစ္ေစ၊ ေလာေလာဆယ္ ခံေနရတဲ့ ျပစ္ဒဏ္ထက္ ပုိဆိုးတဲ့ျပစ္ဒဏ္မ်ိဳး ခံရသည္ျဖစ္ျဖစ္၊ သက္သာတဲ့ ျပစ္ဒဏ္ပဲ ခံရသည္ျဖစ္ျဖစ္ မတရားလုပ္တယ္ဆုိရင္ မတရားလုပ္သူဟာ ဘယ္လုိမွ မေကာင္းဘူး၊ ရွက္ဖုိ႔ေကာင္းတယ္။ အဲ့သလုိ ေျပာမလား မေျပာဘူးလား။’

Crito: ‘ေျပာရမွာေပါ့။’

Socrates: ‘ဒီေတာ့ ဘယ္ေတာ့မွ မတရား မလုပ္ရဘူးေပါ့။’ (And so one must never act unjustly.)

Crito: ‘ဘာျဖစ္ျဖစ္ မလုပ္ရဘူး။’

Socrates: ‘ဒီေတာ့ ဘယ္ေတာ့မွ မတရား မလုပ္ရဘူးဆုိရင္ (အမ်ားအျမင္နဲ႔ ဆန္႔က်င္ေနေကာင္း ဆန္႔က်င္ေနမယ္) ကုိယ့္ကုိ မတရားလာလုပ္ရင္လည္း မတရား ျပန္မလုပ္သင့္ဘူးေပါ့။’

Crito: ‘အဲ့လုိ ေျပာရမွာေပါ့။’

Socrates: ‘ပီးေတာ့ဘာရွိဦးမလဲ။ (တေယာက္ေယာက္ကို) သြားထိခုိက္သင့္လား၊ မထိခုိက္သင့္ဘူးလား။ (Should one cause harm, or not?)

Crito: ‘မထိခုိက္သင့္ဘူးလုိ႔ ယူဆရတာပဲ Socrates။’

Socrates: ‘ဟုတ္ၿပီ။ ဒါဆုိရင္ အမ်ားကေျပာေနသလုိ ကုိယ့္ကို လာထိခုိက္လုိ႔ ျပန္ထိခုိက္ေအာင္လုပ္တာ တရားလား၊ မတရားဘူးလား။’

Crito: ‘ဘယ္တရားလိမ့္မလဲ။’

Socrates: ‘ဘာလုိ႔ဆုိေတာ့ လူတေယာက္ကို ထိခုိက္ေအာင္လုပ္တာဟာ မတရားမႈလုပ္တာနဲ႔ ဘာမွမကြာဘူး၊ ဟုတ္တယ္ဟုတ္။’

Crito: ‘အမွန္ဘဲ။’

Socrates: ‘ကုိယ္မတရားလုပ္ခံရ၊ ထိခုိက္ခံရလုိ႔ ဘယ္ေလာက္ပဲ နာက်င္ရနာက်င္ရ မတရားလုပ္တာကို ဘယ္ေတာ့မွ လက္တုံ႔မျပန္ရဘူး၊ ဒါမွမဟုတ္ သူမ်ားကို ထိခုိက္ေအာင္ မလုပ္ရဘူး။ ဒါကို သေဘာတူတယ္ဆုိရင္ Crito မင္းယုံၾကည္မႈရဲ ့ဆန္႔က်င္ဘက္ကို သေဘာမတူဘူးလုိ႔ ေျပာတာနဲ႔ တူတူပဲဆုိတာ ရွင္းတယ္ေနာ္။ (This is tricky. နားလည္သေလာက္ေျပာရရင္ Socrates ကို ေအသင္ အာဏာပုိင္ေတြက မတရားအမႈဆင္တာမို႔ ထြက္ေျပးတာ မတရားရာ မေရာက္ဘူးလို႔ Crito ကယုံတယ္။ ဒါေပမယ့္ မတရားလုပ္တာကို လက္တုန္႔မျပန္သင့္ဘူး ဆုိတာကိုလည္း Crito ကသေဘာတူတဲ့အတြက္ ဒီသေဘာတူမႈဟာ သူအရင္ယုံထားတာနဲ႔ (မတရား အမႈဆင္တာမို႔ ထြက္ေျပးတာ မတရားမႈ မေျမာက္ဖူးဆုိတာနဲ႔) ေရွ  ့ေနာက္မညီတာကို Socrates ကေထာက္ျပတာလုိ႔ နားလည္တယ္။) ဒီေတာ့ မတရားမႈကို ဘယ္ေတာ့မွ လက္တုန္႔မျပန္သင့္ဘူးဆိုတာကို လက္ခံတဲ့လူနဲ႔ လက္မခံတဲ့လူၾကားမွာ ဘုံရပ္တည္ႏုိင္တဲ့ေနရာ common ground မရွိဘူးေပါ့။ (ခ်ည္တဲ့ တုတ္တဲ့ေနရာမွာ ပုိင္လုိက္တဲ့ Socrates ပဲ။ သူဆုိလိုတာက မတရားမႈကို ဘယ္ေတာ့မွ လက္တုန္႔မျပန္သင့္တာကို လက္ခံသူဟာ မတရားမႈကုိ တခါတေလ လက္တုန္႔ျပန္သင့္တယ္ဆုိတဲ့ အယူအဆကို ဘယ္လုိမွ လက္ခံခြင့္မရွိဘူးဆုိတာကို ေျပာတာ။) ဒီေတာ့ ဒီမတူတဲ့အယူႏွစ္ခုကို စြဲကိုင္သူေတြ တဘက္ကတဘက္ကုိ ရြံ ့ရွာမုန္းတီးေပမေပါ့။ (ကုိယ့္ဆရာက you are either with us or against us လုိ႔ေျပာခ်င္ပုံရတယ္။ George Bush ကဒီစကားကုိသုံးလုိ႔ လုိက္သုံးရတာ ေအာက္တယ္။ ဒါေပမယ့္ အယူအဆတခုကို ျပတ္ျပတ္သားသား လက္ခံရမဲ့၊ ဒါမွမဟုတ္ ျငင္းရမဲ့ အေနအထားမ်ဳိးဆိုရင္ ဒီစကားဟာ George Bush သုံးပုံမ်ဳိးေလာက္ မဆုိးဘူးလုိ႔ ထင္မိတယ္။) ဒီေတာ့ ေသခ်ာစဥ္းစားၿပီးမွေျဖ Crito၊ ဒုိ႔ရဲ ့ပုိင္းျခားစိတ္ျဖာတဲ့ လုပ္ရပ္ကို ဒီကေနစရေအာင္။ မတရားလုပ္တာ ဘယ္ေတာ့မွ မမွန္ဘူး၊ မတရားမႈကို မတရားမႈနဲ႔ လက္စားမေခ်သင့္ဘူး၊ မတရားအလုပ္ခံရလုိ႔ ကုိယ့္မွာ ဘယ္ေလာက္ပဲ ထိခုိက္ထိခုိက္ ကုိယ္ကျပန္မတရားမလုပ္ရဘူး၊ အဲ့သလုိလုပ္တာမမွန္ဘူး ဆိုတာ ယုံၾကည္လား၊ သေဘာတူလား Crito။ ဒီကနဦးမူ starting principle ကို လက္ခံလား၊ ကန္႔ကြက္လား Crito။ ငါ့အတြက္ကေတာ့ ဒီမူဟာ ဟုိးအရင္ကလည္း မွန္တယ္။ ခုလည္း မွန္ေနတုန္းပဲ။ ဒါေပမယ့္ ဒါဟာ မင္းအျမင္မွာ တမ်ဳိးျဖစ္ေနရင္ ထုတ္ေျပာ၊ ငါ့ကုိ ပညာေပးေခ်။ ဒါမွမဟုတ္ ငါေျပာခဲ့တာကို လက္ခံတယ္ဆုိရင္ ခုဘာဆက္ေျပာမလဲ နားေထာင္။’

Crito: ‘က်ဳပ္ခင္ဗ်ားေျပာခဲ့တဲ့အတုိင္း လက္ခံတယ္။ ဆက္ေျပာ။’

Socrates: ‘ဒီတခါ မင္းကို ကုိယ္ေမးမယ္။ တေယာက္ေယာက္ဟာ ေနာက္တေယာက္ေယာက္နဲ႔ သေဘာတူညီမႈလုပ္ထားရင္ ဒီသေဘာတူညီမႈဟာ တရားတယ္ဆုိရင္ ဒါကိုေစာင့္ထိန္းရမလား၊ ေဖာက္ဖ်က္ရမလား။ (social contract နဲ႔ ဆုိင္တဲ့ ေဆြးေႏြးခန္း စၿပီထင္တယ္။)

Crito: ‘ေစာင့္ထိန္းရမွာေပါ့။’

Socrates: ‘ဟုတ္ၿပီ၊ ဆက္ေျပာမယ္။ ၿမိဳ ႔ကို မေျပာဘဲ ဒီကေန ဒို႔ထြက္ခြာသြားတာဟာ (ၿမိဳ ႔ဆိုတာထက္ ၿမိဳ ႔ျပအုပ္ခ်ဳပ္ေရးရဲ ႔ သေဘာတူညီခ်က္မယူဘဲ ထြက္သြားတာကို ေျပာခ်င္ပုံရတယ္။) တစုံတေယာက္ကို ထိခုိက္ေစသလား၊ အထူးသျဖင့္ မထိခုိက္သင့္ဆုံး လူေတြကို (ဘယ္သူေတြလဲ စဥ္းစားစရာ) ထိခုိက္ေစလား၊ မထိခုိက္ေစဘူးလား။ (ဒီလုိထြက္သြားတာဟာ) တရားတဲ့ သေဘာတူညီခ်က္ကို ဒုိ႔က ေစာင့္ထိန္းတာလား၊ မေစာင့္ထိန္းတာလား။

Crito: ‘ခင္ဗ်ားေမးတာကို က်ဳပ္မေျဖႏုိင္ဘူး Socrates။ က်ဳပ္မသိဘူး။’

Socrates: ‘ကဲ ဒါျဖင့္ရင္ ဒီလုိစဥ္းစားၾကည့္။ ဒို႔ဒီကေန ထြက္ေျပးမဲ့ဆဲဆဲမွာ ေအသင္ၿမိဳ ႔ျပရဲ ့ အဖြဲ႔အစည္း အသိုက္အၿမဳံ (community) ပဲေခၚေခၚ ဥပေဒပဲ ေခၚေခၚ ဘာပဲ ေခၚေခၚ ဒို႔ေရွ ့မွာလာရပ္ၿပီး ‘Socrates သင္ဘာလုပ္မလုိ႔လဲ။ ခုလုိ ထြက္ေျပးဖို႔ ႀကိဳးစားျခင္းျဖင့္ သင္ဟာ ဒို႔အားလုံးကို၊ တရားဥပေဒေတြကို၊ ဒို႔အသုိက္အၿမဳံကို ဖ်က္ဆီးဖုိ႔သက္သက္ကို ႀကံရြယ္ေနတာပဲလား Socrates။ ၿမိဳ ႔ျပတခုမွာ ခ်မွတ္လုိက္တဲ့ စီရင္ခ်က္ဟာ ပုဂၢိလက ႏုိင္ငံသား (private citizen) တေယာက္ေယာက္ရဲ ့ခ်ဳိးဖ်က္မႈေၾကာင့္ အင္အားဆုတ္ယုတ္သြားတယ္ဆိုရင္ အဲဒိၿမိဳ ႔ျပဟာ မပ်က္မစီးဘဲ ဆက္လက္ ရပ္တည္ဖုိ႔ ျဖစ္ႏုိင္တယ္လို႔ ယူဆလုိ႔လား Socrates’ လုိ႔ ေမးၿပီဆုိပါစို႔။ (အရမ္းအရမ္းကို အေရးႀကီးတဲ့ စာပုိဒ္ေတြလို႔ ယူဆပါတယ္။ အဂၤလိပ္လုိ 50 a ကေန ေတာက္ေလ်ွာက္ဟာ social contract ရဲ ႔ေရွ ႔ေျပးေတြဆုိတာ ဟုတ္မဟုတ္ ကုိယ့္ဟာကိုယ္ဖတ္ၿပီး ဆုံးျဖတ္ၾကပါကုန္။)

more later..

Discussion

No comments yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Blog Stats

  • 89,679 hits
%d bloggers like this: