//
you're reading...
Philosophy

Crito 5

ဒီေမးခြန္းနဲ႔ အလားတူ ေမးခြန္းေတြကို မင္းဘယ္လုိေျဖမလဲ Crito။ ဘာလုိ႔ဆုိေတာ့ အခ်ဳပ္အျခာအာဏာပုိင္အျဖစ္နဲ႔ ငါ့ကို ေသဒဏ္ခ်မွတ္လိုက္တဲ့၊ ဒို႔ခ်ဳိးေဖာက္ေတာ့မဲ့ ဥပေဒေတြကိုယ္စား တျခားလူေတြက ဒါမွမဟုတ္ orator တေယာက္ေယာက္က (ကေန႔ေခတ္ သတင္းနဲ႔ ျပန္ၾကားေရးဌာနက ေျပာခြင့္ရပုဂၢိဳလ္မ်ဳိးနဲ႔ ခပ္ဆင္ဆင္လုိ႔ ေျပာရမလားမသိ။ ေနာက္တခါ Socrates က laws အထူးသျဖင့္ ေအသင္ရဲ ႔ law ေတြကို သူက personify လုပ္ထားတာ၊ လူပုဂၢိဳလ္အသြင္ ေဖာ္ျပထားတာကို သတိျပဳပါ။) ဒိထက္မကေတာင္ ေမးလာ၊ ေျပာလာႏုိင္တယ္။ အဲ့သလုိေျပာလာရင္ ‘ၿမိဳ ႔ျပအုပ္ခ်ဳပ္ေရး အာဏာပုိင္ေတြကThe city က ဒို႔ကို မတရား ဆက္ဆံတယ္။ အမႈကို ေသေသခ်ာခ်ာ မစစ္ေဆးဘူး’ လုိ႔ ဒို႔ေတြ ျပန္ေျပာမလား။’

Crito: ‘ဒီလုိပဲ ေျပာမွာေပါ့ Socrates။’

Socrates: “ဒါျဖင့္ရင္ ဥပေဒ the laws ေတြက “ၿမိဳ ႔ျပက ခ်မွတ္တဲ့ ဆုံးျဖတ္ခ်က္ေတြကို လုိက္နာပါ့မယ္လုိ႔ ဒုိ႔ေတြ သေဘာတူထားတယ္မလား Socrates။” လို႔ ဒို႔ကို ေျပာလာႏုိင္တယ္။ အဲဒိမွာ ဒုိ႔ေတြက အံအားသင့္သြားရင္ သူတို႔ကဆက္ၿပီး “Socrates ဒို႔ေျပာတာကို အံ့အားမသင့္နဲ႔။ သင္ဟာ အေမးအေျဖလုပ္ေနၾကဆုိေတာ့ ဒို႔ေမးတာကိုေျဖ။ ဒို႔နဲ႔ ၿမိဳ ႔ျပကုိ သင္ဖ်က္ဆီးရာမွာ ဘယ္လုိအေၾကာင္းျပခ်က္မ်ားေပးမလဲဆိုတာ ေျပာစမ္းပါ Socrates။ သင့္ကို ဒို႔ေတြေမြးဖြားေပးခဲ့တယ္ မဟုတ္လား Socrates။ ဒို႔ကတဆင့္သာ (through us ေျပာခ်င္တာက ဒို႔ခြင့္ျပဳခ်က္နဲ႔သာ) သင့္ဖခင္နဲ႔ မိခင္ဟာ အိမ္ေထာင္ျပဳခဲ့တာ မဟုတ္လား။ ဒီေတာ့ အိမ္ေထာင္မႈနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ ဥပေဒေတြကို မေကာင္းျဖစ္ေစမဲ့ အမွားအယြင္းေတြ ဘာေတြ ရွိလဲဆုိတာ ေတြ႔ရင္ျပစမ္းပါ Socrates။” လုိ႔ ေမးေကာင္းေမးမယ္။ အဲဒိအခါမွာ “ဒီဥပေဒေတြမွာ ဘာအမွားအယြင္း (အျပစ္ fault လုိ႔သုံးတယ္။) မွ မရွိဘူး။” လုိ႔ငါကေျဖမွာဘဲ။

တခါ သူတို႔က ေမးလာႏုိင္တာက “သင့္ကို လူလားေျမာက္ေအာင္ ေကြ်းေမြးျပဳစု ေစာင့္ေရွာက္ခဲ့တဲ့၊ ခေလးေတြကို လူလားေျမာက္ေအာင္ ေကြ်းေမြးေစာင့္ေရွာက္မႈနဲ႔ ဆုိင္တဲ့ ဥပေဒေတြမွာေရာ ဘာအျပစ္ေတြရွိေနလဲ။ ဒီဥပေဒေတြနဲ႔အညီ ဒို႔ရဲ ႔ လမ္းညႊန္ေပးမႈအရ သင့္ဖခင္ဟာ သင့္ကို (ဗလငါးတန္ဖြံ ့ၿဖိဳးေအာင္) လုပ္ေဆာင္ေပးခဲ့တယ္မလား” လုိ႔ ေမးလာႏုိင္တယ္။ အဲဒိအခါ ငါက “အမွန္ဘဲ။ အဲ့သလုိ လုပ္ေပးခဲ့တာပဲ”လို႔ေျဖမွာဘဲ။

“ဒါျဖင့္ရင္ သင့္ကို ဒို႔ေတြကပဲ ေမြးဖြားေပးၿပီး လူလားေျမာက္ေစခဲ့တယ္၊ ပညာသင္ေပးခဲ့တယ္။ ဒီေတာ့ သင္ေရာ၊ သင့္ဘုိးဘြားေတြပါ ဒို႔ေတြရဲ ႔ေက်းကြ်န္ေတြ (slaves) ေတြမဟုတ္ဖူးလုိ႔ ေျပာႏုိင္ပါဦးမလား Socrates။  ဒို႔ေတြနဲ႔ သင္နဲ႔ၾကားက justice ဟာ ညီမ်ွမႈ equality ေပၚ အေျခခံထားတယ္လုိ႔ေျပာမလို႔လား။ (ဒို႔က (laws က) သင့္ထက္ လုပ္ပုိင္ခြင့္ပိုရွိတယ္၊ ဒါကို သင္ကလက္မခံဘူးလို႔ ေျပာမလုိ႔လားလို႔ ဆုိလုိတယ္။) ဒို႔ကသင့္ကို ဘာလုပ္လုပ္ သင္က ဒုိ႔လုပ္တာကို ျပန္လုပ္တာဟာ တရားတယ္လုိ႔မ်ား ထင္လို႔လား Socrates။ သင္နဲ႔ သင့္ဖခင္ၾကား၊ ဒါမွမဟုတ္ သင့္မွာသခင္ရွိရင္ သင္နဲ႔ သင့္သခင္ၾကားက justice ဟာ ညီမ်ွမႈေပၚ အေျခမခံတဲ့အတြက္ သူတို႔ကသင့္ကို နာက်င္ေအာင္လုပ္လုိ႔ သင္ကျပန္မလုပ္သာဘူး၊ သင့္ကို နာက်င္ေအာင္ေျပာလို႔ သင္ကျပန္မေျပာသာဘူး။ (တနည္းအားျဖင့္ မိဘဟာ သားသမီးကို ဆုံးမဖုိ႔၊ လုိအပ္ရင္ ရိုက္ႏွက္ဆုံးမႏုိင္တဲ့ အခြင့္အေရးရွိတယ္။ အလားတူပဲ သခင္ကလည္း သူပုိင္တဲ့ကြ်န္ကို အလားတူ လုပ္ခြင့္ရွိတယ္။) ဒို႔က တရားတယ္လုိ႔ ယူဆၿပီး သင့္ကို ဖ်က္ဆီးဖုိ႔ ႀကိဳးစားတဲ့အခါ သင္က သင့္ရွိသမ်ွ အင္အားေတြအားလုံးကိုသုံးၿပီး ဥပေဒေတြကို၊ သင့္ေမြးရပ္ေျမကို ျပန္ဖ်က္ဆီးတာမ်ဳိး သင့္ကို လုပ္ခြင့္ျပဳသင့္လား။ ဒီလုိျပန္ဖ်က္ဆီးတာဟာ virtue ကိုဂရုစိုက္လွပါတယ္ဆုိတဲ့ သင့္လုိလူက တရားသျဖင့္လုပ္တယ္လုိ႔ေရာ ေျပာမလား Socrates။”

“သင့္ႏုိင္ငံဟာ (ဒါမွမဟုတ္ ေမြးရပ္ေျမ၊ ဒီထဲမွာေတာ့ homeland လို႔သုံးတယ္။) သင့္အမိ၊ သင့္အဖ၊ သင့္ဘုိးဘြားေတြထက္ ပိုၿပီး ၾကည္ညိဳေလးစားထုိက္တယ္၊ ကိုးကြယ္ဆည္းကပ္ထုိက္တယ္ဆုိတာကို ပညာရွိ သတိျဖစ္ခဲဆုိသလုိ သင့္ေမ့မ်ားေမ့ေလ်ာ့သြားေလလား Socrates။ ဒီႏုိင္ငံေတာ္က အမ်က္ ေဒါသထြက္တဲ့အခါ သင္ဟာသူ႔ကို သင့္ဖခင္ထက္ေတာင္ ပုိၿပီးနားေထာင္သင့္တယ္၊ က်ဳိးႏြံ႔သင့္တယ္၊ ေလးစားသင့္တယ္၊ ႏုိင္ငံေတာ္က သင့္ကို နာက်င္ေစေတာ့ဆိုၿပီး တခုခု လုပ္ရင္လည္း သင္ဟာဘာမွ ကြန္ပလိမ္းမတက္ဘဲ က်ိတ္မွိတ္မခံသင့္ေပဘူးလား Socrates။ သင့္ကို သူက (ႏုိင္ငံေတာ္က) ရုိက္မယ္၊ ဒဏ္ရာရေအာင္လုပ္မယ္၊ သတ္မယ္၊ စစ္တုိက္ခုိင္းမယ္ဆုိရင္ သင္လုိက္နာရမွာဘဲ မဟုတ္လား။ တရားမ်ွတမႈဆိုတာ ဒီလုိဘဲ Socrates။ တရားခြင္မွာဘဲ ျဖစ္ျဖစ္၊ စစ္ေျမျပင္မွာဘဲ ျဖစ္ျဖစ္ ၿမိဳ ႔ျပက သင့္ကို ညႊန္ၾကားတာမွန္သမ်ွကို သင္လုပ္ရာမွဘဲ မဟုတ္လား Socrates။ ကုိယ့္မိဘကို အင္အားသုံးတာ ျမင့္ျမတ္တဲ့အလုပ္မဟုတ္ဖူး Socrates။ သင့္ေမြးရပ္ေျမကို အင္အားသုံးတာဟာ အမိအဖကို အင္အားသုံးတာထက္ အမ်ားႀကီး ပိုမဆုိးဘူးလား Socrates။” ဆုိၿပီး ငါ့ကို လာေမးတယ္ဆုိပါစုိ႔။ ဒါဆုိရင္ law က အမွန္တရားေတြကို ေျပာေနတာလုိ႔ ေျပာမလား Crito။’

Crito: ‘မွန္ပုံရပါတယ္။’

Socrates: ‘တခါ law က ထပ္ေျပာလာႏုိင္ေသးတယ္။ “ဒို႔ဟာ သင့္ကို ေကြ်းေမြးခဲ့တယ္၊ ပညာသင္ေပးခဲ့တယ္၊ သင့္ကိုတင္မက ႏုိင္ငံသားအားလုံးကို ဒို႔ အေကာင္းဆုံး လုပ္ႏုိင္သမ်ွကို ေဆာင္ၾကဥ္းေပးခဲ့တယ္။ ဒါ့အျပင္မွာ ဒီႏုိင္ငံသားေတြထဲက ဘယ္သူ႔ကို မဆုိ သူတို႔ အရြယ္ေရာက္လာခ်ိန္မွာ ဒို႔လုပ္တာကုိင္တာေတြကိုျမင္ၿပီး သေဘာမက်တဲ့အခါ တျခားႀကိဳက္တဲ့ေနရာကို ထြက္သြားခြင့္ေတာင္ ေပးခဲ့ေသးတာပဲမလား Socrates။ ဒုိ႔ဆီ ေနရတာ မေပ်ာ္ပုိက္လို႔ တျခားတၿမိဳ ႔ၿမိဳ ့မွာ ႏုိင္ငံျခားသား အျဖစ္နဲ႔ ေနဖုိ႔ ဆုံးျဖတ္ၿပီး ကုိယ့္ပစၥည္းကုိယ္ယူၿပီး ထြက္သြားမယ္ဆုိရင္ေတာင္ ဒို႔ေတြက တားဆီးပိတ္ပင္တာမ်ဳိး မလုပ္ခဲ့ဘူး Socrates။

အဲ့သလို ထြက္မသြားဘဲ က်န္တဲ့လူေတြဟာ အရပ္ဘက္ ေရးရာေတြမွာ ဒို႔ကုိင္တြယ္ လုပ္ေဆာင္ပုံေတြကို သေဘာတူလုိ႔ ေနခဲ့တဲ့လူေတြပဲ။ ဒီလူေတြဟာ ဒို႔ညႊန္ၾကားတဲ့ အတုိင္းလုိက္နာပါ့မယ္လို႔ သေဘာတူခဲ့တဲ့လူေတြပဲ။ အဲ့သလုိ သေဘာတူၿပီးကာမွာ သေဘာတူညီခ်က္ကို ေဖာက္ဖ်က္တာဟာ သုံးဆပိုအျပစ္ႀကီးတယ္ Socrates။ ဘာလုိ႔လဲဆုိေတာ သေဘာမတူတဲ့လူဟာ ဒုိ႔ေတြ ေကြ်းေမြးေစာင့္ေရွာက္ခဲ့လ်က္နဲ႔ ဒို႔စကားနားမေထာင္ဘူး၊ ဒုိ႔ေတြရဲ ႔ လက္ေအာက္ခံ (subject ဆုိတာကိုသုံးတယ္။) အျဖစ္နဲ႔ ေနမယ္လုိ႔ သေဘာတူၿပီးတာေတာင္ ဒို႔စကားကို နားမေထာင္ဘူး၊ ေနာက္တခါ ဒို႔ကိုလည္း ေလ်ွာက္လွဲခ်က္မေပးဘူး။ (does not persuade us if we are doing something improper) ေနာက္ၿပီး သူ႔ကို ဒို႔ကေရြးစရာလမ္းေပးတယ္၊ ဒို႔လုပ္တာမွားေနရင္ ဒါကို ေထာက္ျပ၊ ဒါမွမဟုတ္ ဒို႔ညႊန္ၾကားတဲ့အတုိင္း လုိက္နာလုိ႔ေျပာရာမွာလည္း ႏွစ္ခုစလုံး မလုပ္ဖူး။ (Socrates က သူ႔အမႈမွာ အယူခံမ၀င္ခဲ့ဘူး။)

Socrates သင္အခုထြက္ေျပးဖုိ႔ ႀကိဳးစားၿပီဆုိရင္ သင္ဟာ သူမ်ားေတြထက္ ပုိၿပီး ေျပာခဲ့တဲ့ စြဲခ်က္ေတြနဲ႔ စြပ္စဲြခံရဖုိ႔ရွိတယ္။” အဲဒိအခါမွာ ငါက “ဘာလုိ႔ အဲ့သလုိ ေျပာႏုိင္ရတာလဲ။” လုိ႔ေမးမယ္။ အဲ့ဒိမွာ ငါဟာ ခုသေဘာတူညီခ်က္ကုိ တျခား ေအသင္ၿမိဳ ႔သားေတြထက္ေတာင္ ပုိလုပ္ထားေသးတယ္လို႔ သူတို႔က ငါ့ကို တရားနည္းလမ္းက်စြာ ဆူမွာေပါ့။ သူတို႔က ဘယ္လုိေျပာႏုိင္လဲဆုိေတာ့ “Socrates သင္ဟာ ဒို႔ရဲ ့လုပ္ကုိင္ပုံကို သေဘာက်တာကို ျပႏုိင္တဲ့ အေထာက္အထားႀကီးေတြရွိတယ္။ သင္ဟာ ေအသင္မွာ တျခားႏုိင္ငံသားအားလုံးထက္ ပုိၿပီးေနခဲ့တယ္။ ေအသင္ဟာ သင့္အတြက္ ထူးထူးျခားျခားကို ေကာင္းမေနဘူးဆုိရင္ ဒီမွာ သင္ဘယ္ေနမလဲ။ သင့္တသက္တာမွာ စစ္သြားတုိက္ရတဲ့အခ်ိန္ကလြဲလုိ႔ တျခားေအသင္ၿမိဳ ႔သားေတြလုိ တခါမွ ႏုိင္ငံျခား မသြားခဲ့ဘူး Socrates။ တခါလား Isthmos မွာ ပြဲေတာ္ရွိလို႔ သင္သြားခဲ့ဖူးတာ။ ေနာက္တျခား ၿမိဳ ့ေတြ၊ သူတို႔ရဲ ့law ေတြကိုလည္း သင္ထည့္စဥ္းစားစရာေတာင္ မလုိခဲ့ဘူး။ ဘာလုိ႔ဆုိ ဒုိ႔ဟာ သင္လုိသမ်ွကို ျဖည့္ဆည္းေပးခဲ့တာကိုး။

ဒီေတာ့သင္ဟာ ဒို႔ကိုမွ ေရြးၿပီး အုပ္ခ်ဳပ္ခံပါ့မယ္လုိ႔ ကတိျပဳခဲ့တယ္။ သင္ဟာ ဒုိ႔ကို သေဘာက်လုိ႔သာ ဒီမွာ အိမ္ေထာင္က်ၿပီး ခေလးယူခဲ့တယ္။ ဒါ့အျပင္ သင့္ကုိ အမႈစစ္ေတာ့ သင္ဟာ ျပည္ပမွာသြားေနမယ္လို႔ အဆုိျပဳခဲ့လုိ႔ရတယ္။ သင္အခု (ထြက္ေျပးဖုိ႔) ႀကိဳးစားေနတာကို အေစာပုိင္းက ဒို႔ကို ခြင့္ေတာင္းလုိ႔ရခဲ့တာပဲ Socrates။ (အေစာပုိင္းကတည္းက သင့္ကို တျခားသြားေနခ်င္ ေနခြင့္ေပးတယ္။ ဒါေပမယ့္ သင္က အုပ္ခ်ဳပ္ေရးအဖြဲ႔ရဲ ႔ စီရင္တဲ့အတုိင္း လုိက္နာပါ့မယ္လို႔ ကတိခံခဲ့တယ္လို႔ ေျပာခ်င္တာ။) အဲဒိတုန္းက သင္က သင့္ဂုဏ္သိကၡာကိုၾကည့္ၿပီး ေသေပးရမယ္ဆုိလည္း ေဒါသမသင့္ဘူးလို႔ သင္ေျပာခဲ့တယ္။ ျပည္ပသြားေနမဲ့အစား ေသဒဏ္ကို သင္ကိုယ္တုိင္ေရြးခဲ့တယ္။ ခုေတာ့ သင္မရွက္ဘူးလား။ ဥပေဒေတြကို သင္နည္းနည္းမွ မေလးစားဘူးလား။

ဒို႔ကို ဖ်က္ဆီးတာဟာ ရြံ ့စရာအေကာင္းဆုံး ကြ်န္တေယာက္ရဲ ႔ လုပ္ရပ္မ်ဳိးပဲ Socrates။ အုပ္ခ်ဳပ္ခံပါ့မယ္လုိ႔ သင္သေဘာတူထားတာကေန သင္ဟာထြက္ေျပးဖို႔ ႀကိဳးစားတာပဲ။ ဒီေတာ့ ဒို႔ေမးတာကိုေျဖ Socrates။ သင့္ကုိ ပါးစပ္ကတင္မဟုတ္၊ လက္ေတြ႔မွာပါ အုပ္ခ်ဳပ္ဖုိ႔ သေဘာတူခဲ့တယ္မလားလုိ႔ ဒုိ႔ကေမးရင္ ဒို႔ေျပာတာမွန္လား၊ မမွန္ဘူးလား။” လုိ႔ ေမးလာၿပီဆုိရင္ျဖင့္ Crito ေရ၊ ငါတုိ႔ (the city) ေျပာတာနဲ႔ သေဘာမတူရေပဘူးလား။

Crito: ‘သေဘာတူရမွာေပါ့။’ 

More later.. 

watote

Discussion

No comments yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Blog Stats

  • 89,680 hits
%d bloggers like this: