//
archives

Philosophy

This category contains 48 posts

Frege မိတ်ဆက်

‘မိုးသောက်ကြယ်’ဆိုတဲ့ ပုဂ္ဂလနာမ်ဟာ ‘မိုးလင်းခါနီး နေထွက်ချိန်တဝိုက်မှာ အရှေ့ဘက် ကောင်းကင်ယံမှာ တွေ့ရတဲ့ကြယ်’ လို့ အဓိပ္ပါယ် ရတယ်။ တခါ ‘ညနေကြယ်’ ဆိုတာ ‘ညနေစောင်း နေဝင်ချိန်တဝိုက်မှာ အနောက်ဘက် ကောင်းကင်ယံမှာ တွေ့ရတဲ့ကြယ်’ လို့ အဓိပ္ပါယ် ရတယ်။ ဟိုးအရင်က ညနေကြယ်နဲ့ မိုးသောက်ကြယ်က တခုနဲ့တခု မတူဘူးလို့ ထင်ခဲ့ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် ကောင်းကင်က ဝထ္ထုပစ္စည်းတွေ လှည့်လည် သွားလာပုံနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အသိသစ်တွေ တိုးလာတဲ့အခါ မိုးသောက်ကြယ်နဲ့ ညနေကြယ် နှစ်ခုဟာ အတူတူပဲ၊ သူတို့နှစ်ခုစလုံးဟာ သောကြာဂြိုလ်ကို ရည်ညွှန်းတာဆိုတာ သိလာကြတယ်။ အဲဒိတော့ မိုးသောက်ကြယ်၊ ညနေကြယ်၊ သောကြာဂြိုလ်၊ မိုးလင်းခါနီး နေထွက်ချိန် တဝိုက်မှာ အရှေ ့ဘက် ကောင်းကင်းယံမှာ တွေ့ရတဲ့ကြယ် စတဲ့ … Continue reading

လုပ်ရပ်တခု ကောင်းမကောင်း ဘယ်လိုတိုင်းမလဲ။

လုပ်ရပ်တခု မှန်တယ်၊ မှားတယ် (true/false ကို ပြောတာ မဟုတ်ဘဲ right/wrong ကိုဆိုလိုသည်) ဆိုတာကို ပကတိ ပေတံနဲ့ ဆုံးဖြတ်လို့မရဘူးဆိုတဲ့ အမြင်ကို တနည်းအားဖြင့် subjective-ness of moral rules ကိုလက်ခံတယ်ဆိုရင် တချို့ မေးခွန်းတွေဟာ ဘယ်လောက် self-defeating ဖြစ်လဲဆိုတာ ဘယ်လောက် ကိုယ့်ဟာကိုယ် အညံ့ခံ အရှုံးပေးရာ ရောက်သလဲဆိုတာ ပြီးခဲ့တဲ့ ဆောင်းပါးမှာ တွေ့ခဲ့ပြီးပြီ။ ဒါပေမယ့် အဲဒိ ဆောင်းပါးမှာ ပြောခဲ့တာနဲ့တင် လောကမှာ objective ဖြစ်တဲ့ ပုဂ္ဂလဓိဌာန်ကင်းတဲ့ ကျင့်ဝတ် ဥပဒေသတွေ ရှိတယ်ဆိုပြီး တန်းကောက်ချက်ချလို့ မရသေးဘူး။ အဲဒိအတွက် ဘာ argument မှ ပေးမထားသေးဘူး။ ခုအခန်းမှာ ကျင့်ဝတ်မှာ သဘာဝ သိပ္ပံမှာလို ပုဂ္ဂလဓိဌာန်ကင်းတဲ့ … Continue reading

ကိုယ့္ဘက္က ၾကည့္ေတာ့ က ႀကီး၊ သူ႔ဘက္က ၾကည့္ေတာ့ ယ ပက္လက္ ဆိုတာ မွန္လား

ကိုယ့္ဘက္က ၾကည့္ေတာ့ က ႀကီး၊ သူ႔ဘက္က ၾကည့္ေတာ့ ယ ပက္လက္ ဆိုတဲ့ အေျပာကို မၾကာခဏ ၾကားဖူးၾကမယ္။ အဓိပၸါယ္ကေတာ့ အကၡရာ တခု ‘ဘာ’ ဆိုတာ ဘယ္ေနရာက ဘယ္ရႈေဒါင့္က ၾကည့္သလဲဆိုတဲ့ အခ်က္ေပၚ မူတည္တယ္ေပါ့ေလ။ ဒီအဆိုကို တခ်ဳိ ့က ဥပမာအျဖစ္ျပၿပီး ေလာကမွာ ဘယ္အရာမဆို ထာ၀ရ အမွန္၊ အမွားဆိုတာ မရွိဘူး။ မွန္တယ္၊ မွားတယ္ဆိုတာ ၾကည့္တဲ့လူရဲ ့ရႈေဒါင့္ေပၚ ပဲ မူတည္တယ္လို႔ ေကာက္ခ်က္ ခ်တတ္ၾကတယ္။ (ဒီအဆိုကို ခုစာအတြက္ က ႀကီး၊ ယ ပက္လက္ အဆိုလို႔ နံမယ္ေပးခ်င္တယ္။)  သုတ္သီး သုတ္ျပာ ခ်လိုက္တဲ့ ေကာက္ခ်က္ပဲ။ ဘိုလို play fast … Continue reading

Karl Marx နဲ႔ ဘာသာေရးမိႈင္း

ဘာသာေရးဆိုတာ ဖိႏွိပ္ခံေနရတဲ့ လူထုက ဖိႏွိပ္ထားသူေတြကို မေတာ္လွန္ရဲေအာင္ မႈိင္းတိုက္ဖို႔ ဖိႏွိပ္သူ လူတန္းစားက ဘုန္းႀကီးေတြနဲ႔ ေပါင္းၿပီး ထြင္ထားတဲ့အရာတဲ့။ ဒီစကားဟာ ကြန္ျမဴနစ္ေတြဆီက လာတာ၊ ဒီလိုေျပာတဲ့အတြက္ ကြန္ျမဴနစ္ေတြဟာ ဓမႏၱရယ္ဆိုၿပီး ကြန္ျမဴနစ္ ဆန္႔က်င္ေရး အေပါစား ၀ါဒျဖန္႔မႈေတြမွာ ေတြ႔ရေလ့ရွိတယ္။ တကယ္ေတာ့ ခုစာပုိဒ္က ပထမဆုံး ၀ါက်ဟာ ကြန္ျမဴနစ္ ပေရာဟိတ္ အျဖစ္ သတ္မွတ္ၾကတဲ့ Karl Marx ရဲ ့ဘာသာေရးနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ေရးခဲ့တဲ့ It (religion) is the opium of the people ဆိုတဲ့ ၀ါက်နဲ႔ ဒီ၀ါက်ပါတဲ့စာပိုဒ္ကို တလြဲနားလည္ၿပီး ထြက္လာတဲ့ အဓိပၸါယ္ ေကာက္ယူမႈလို႔ က်ေနာ္ယူဆတယ္။ Karl Marx ေရးခဲ့တဲ့ … Continue reading

စာ၊ ဗမာစာနဲ႔ ဖီေလာ္ေဆာ္ဖီ

ဖီေလာ္ေဆာ္ဖီဆုိတာ ေတြးတာေခၚတာလို႔ ေယဘုယ် နားလည္ၾကေတာ့ ေတြးတယ္၊ ေခၚတယ္ဆိုတာ ဘာလုပ္တာကို ေခၚတာလဲ။ ဒီမွာတင္ ဂြက်ဖို႔ ျဖစ္လာၿပီ။ စိတ္မရွည္တဲ့လူဆို ဒီကေန လွည့္ျပန္ၿပီ။ ေတြးတယ္၊ ေခၚတယ္ ဆိုတာဘာကို ေျပာတာလဲ။ ဖီေလာ္ေဆာ္ဖီရဲ ့အေရးႀကီးတဲ့ ဖန္ရွင္ (အလုပ္ပဲ ဆိုပါစို႔) က (တခ်ဳိ ့ကလည္း ဖီေလာ္ေဆာ္ဖီရဲ ႔unique ျဖစ္တဲ့ ဖန္ရွင္လို႔ ဆိုတယ္၊) မရွင္းမလင္းျဖစ္ေနတဲ့ သေဘာတရားေတြ concepts ေတြ (ဥပမာ God ဒါမွမဟုတ္ ငရဲ)၊ အမူအက်င့္၊ စိတ္ေနစိတ္ထား လုပ္ရပ္ေတြကို (ဥပမာ အားနာမႈ) တတ္ႏုိင္သမ်ွ ရွင္းေအာင္လုပ္ ၾကည့္ဖို႔ ျဖစ္တာမို႔ အရင္ဆုံး ေျပာခဲ့တဲ့ ေတြးတယ္၊ ေခၚတယ္ဆိုတဲ့ ေ၀ါဟာရနဲ႔ စၾကည့္ရေအာင္။

Grayling vs Hitchens

http://fora.tv/2006/04/20/Among_the_Dead_Cities#fullprogram အင်္ဂလန်က နံမယ်ကြီး ဖီလော်ဆော်ဖာ A C Grayling နဲ့ နံမယ်ကြီး ဝေဖန်ရေး ဆရာ Chris Hitchens တို့ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်တုန်းက မဟာမိတ်တပ်တွေရဲ့ ရန်သူ့ဘက်က အရပ်သားတွေနဲ့ သူတို့နဲ့ ဆိုင်တဲ့ အဆောက်အဦတွေကို ပစ်မှတ်ထား ဗုံးကြဲ တိုက်ခိုက်တာကို ကျင့်ဝတ် ရှုဒေါင့်ကနေ အငြင်းအခုံ လုပ်ကြတယ်။ A C Grayling ကို လူထု ဦးစိန်ဝင်းက ဗမာ စာဖတ် ပရိသတ်နဲ့ မိတ်ဆက်ပေးဖူးတယ်။ နှစ်ယောက် စလုံးရဲ့ သက်မွေး ဝမ်းကျောင်းမှုက အငြင်းအခုံ အတတ်ကို ကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင် တတ်မှ ဖြစ်နိုင်မဲ့ သက်မွေး ဝမ်းကျောင်းမှုမျိုး။ Grayling က ဖီလော်ဆော်ဖာ၊ နောက်တယောက်ကတော့ နိုင်ငံရေး … Continue reading

ကွန်တမ်မက္ကင်းနစ်က uncertainty principle နဲ့ ဖီလော်ဆော်ဖီ အကျိုးဆက်

ဟိုင်ဇင်ဘတ်ရဲ့ uncertainty principle ဟာ ဖီလော်ဆော်ဖီမှာ အထူးသဖြင့် philosophy of science မှာ ရိုက်ခတ်မှု တော်တော် ကြီးကြီးမားမား ရှိခဲ့တယ်။ အဲဒိရိုက်ခတ်မှု အနက်အရှိုင်းကို ပိုပြီး နားလည်သဘောပေါက်ဖို့ uncertainty principle အဓိကကျောရိုးအဖြစ် ပါဝင်နေတဲ့ ကွန်တမ်သီအိုရီကို နည်းနည်းပြန်ကြည့်ရင် သင့်တော်မယ်လို့ ယူဆပါတယ်။ uncertainty principle ဟာ QM မှာ ဘယ်လောက် အရေးကြီးသလဲဆိုတာသိနိုင်ဖို့ ကမ္ဘာကျော် ရူပဗေဒ နိုဘယ်ဆုရှင် QED (Quantum Electro-Dynamics) အိပ်စပတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရတဲ့ Richard Feynman ရဲ့ မှတ်ချက်ကို ပြောပြချင်တယ်။ သူက ဘယ်လိုရေးလဲဆိုတော့ The uncertainty principle “protects” quantum mechanics. Heisenberg … Continue reading

Reflections on Descartes 8

ငါရွိတာကို သိရတဲ့ အသိဟာ မွန္ကန္တဲ့ အေျခခံ တခုခုေပၚမွာ တည္ေဆာက္ထားလုိ႔သာ ဒီအသိကို ရွင္းရွင္းလင္းလင္း ျမင္ႏုိင္တာျဖစ္ၿပီး ဒီလုိမွန္ကန္တဲ့ အေျခခံေပၚ တည္ေဆာက္ ထားႏုိင္တာကိုက ငါဟာ ၿပီးျပည့္စုံတဲ့ ဖန္ဆင္းရွင္တေယာက္ရဲ ့ ဖန္ဆင္းခံဆိုတာ မျငင္းႏုိင္ဘူးလို႔ Descartes ကဆိုတယ္။ ငါဟာ ၿပီးျပည့္စုံတဲ့ ဖန္ဆင္းရွင္တေယာက္ရဲ ့ ဖန္ဆင္းခံသာ မဟုတ္ရင္ ငါရွိတာကို ရွင္းရွင္းနဲ႔ ျပတ္ျပတ္သားသား ျမင္ႏုိင္စရာ မရွိဘူးလုိ႔ Descartes ကေျပာတယ္။ တနည္းအားျဖင့္ ဒီအခ်က္ (ငါဟာ ၿပီးျပည့္စုံတဲ့ ဖန္ဆင္းရွင္ တေယာက္ရဲ ့ ဖန္ဆင္းခံ ဆိုတဲ့အခ်က္) ဟာ ဘယ္လိုမွ မမွားႏုိင္တဲ့ အမွန္တရား necessary truth ျဖစ္တယ္လို႔ Descartes ကဆုိတယ္။ ဘာအတြက္ necessary … Continue reading

Reflections on Descartes 7

Descartes နဲ႔ Leibniz အတြက္ God ဟာ ဘုရားရွိခုိးေက်ာင္း နံရံေတြမွာ ေရးထားတဲ့ ပန္းခ်ီရုပ္ပုံေတြထဲက လူနဲ႔တူတဲ့၊ အေကာင္အထည္ရွိတဲ့ အရာမဟုတ္ဖူးလုိ႔ အရင္အခန္းမွာ ေျပာခဲ့တယ္။  By the word ‘God’, I understand a substance that is infinite, (eternal, immutable) independent, supremely intelligent, supremely powerful, and which created both myself and everything else (if anything else there be) that exists. (Third Meditation, 45)  (Spinoza က God ကို … Continue reading

Reflections on Descartes 6

Meditation တတိယ အခန္းမွာ Descartes က ဘုရားသခင္ရွိတာကို သက္ေသထူဖို႔ ႀကိဳးစားတယ္။ ဒီအပုိင္းဟာ Descartes ရဲ ့ဖီေလာ္ေဆာ္ဖီမွာ သူ႔လက္ထက္က ပညာရွင္ေတြေရာ၊ ေနာက္ပုိင္း ပညာရွင္ေတြၾကားမွာပါ အျငင္းအခုံ အျဖစ္ေစဆုံး အပုိင္းျဖစ္တယ္။ ဘာ့ေၾကာင့္ အျငင္းပြားစရာ ျဖစ္ရသလဲဆိုတာ သိရေအာင္ ခုအခန္းမွာ ဒီအပုိင္းကို ဖတ္ၾကည့္မယ္။

Blog Stats

  • 89,877 hits